Blog

VNG-brochure of Nieuwe handreiking milieuzonering?

In de RO-praktijk wordt er nog steeds gebruik gemaakt van de ‘oude’ VNG-brochure Bedrijven en Milieuzonering uit 2009. Op zich heel begrijpelijk. Een richtafstand bij projectontwikkeling van woningen is erg praktisch. Hoewel de categorieën in de lijsten sterk verouderd zijn, geeft een afstand vooraf enige duidelijkheid. Zeker in de voorfase van een plan. Welke afstand moet je ongeveer aanhouden tussen een nieuwe woning en een bedrijfsterrein? 50 of 100 meter?

Als je een nieuw plan ontwikkelt wil je dat graag vooraf – grof op de duim – weten. Het maakt immers nogal wat uit voor de onderzoekslast (lees: kosten) die gepaard gaan met projectontwikkeling. Hoe groter de afwijking, hoe meer onderzoek.

Mag VNG-brochure gebruikt worden bij ETFAL-afweging?

De Nieuwe Handreiking werkt met zones met milieuwaarden die de gebruiksruimte per activiteit begrenzen zonder een Lijst van bedrijfsactiviteiten. Kan de oude VNG-brochure die uitgaat van lijsten met verouderde bedrijfscategorieën dan wel bij de ETFAL-afweging op grond van de Omgevingswet gebruikt worden? Zoals bijvoorbeeld bij een BOPA of wijziging van het omgevingsplan?

Allereerst is het goed om te weten dat milieuzonering geen harde wetenschap is. De genoemde afstanden in de lijsten zijn indicatief en bedoeld als hulpmiddel. Veel hangt ook af van de omgeving. Onlangs deed de Rechtbank Oost-Brabant er een uitspraak over:

r.o. 8: “Eisers voeren aan dat in het akoestisch onderzoek ten onrechte is getoetst aan de VNG-publicatie ‘Handreiking bedrijven en milieuzonering’. Die Handreiking is vervangen door de ‘Handreiking Activiteiten en milieuzonering’. Daarmee is volgens eisers het bestreden besluit al onzorgvuldig voorbereid. (…).”

r.o. 8.5: “De rechtbank overweegt als volgt. In het akoestisch onderzoek zijn de optredende gevelbelastingen getoetst aan de Handreiking bedrijven en milieuzonering. De rechtbank ziet geen aanleiding voor het oordeel dat het college niet van de resultaten van het akoestisch onderzoek heeft kunnen uitgaan. Weliswaar is sindsdien de Handreiking Activiteiten en milieuzonering uitgebracht, maar niet is gesteld of gebleken dat het toepassen van de nieuwe handreiking zou leiden tot een andere berekende geluidsbelasting. Bovendien is zowel het gebruik van de Handreiking bedrijven en milieuzonering als de Handreiking Activiteiten en milieuzonering niet voorgeschreven in wet- of regelgeving, zodat het aan het college is om te beslissen of en zo ja, aan welke Handreiking het een aanvraag om omgevingsvergunning wil toetsen”. Lees meer in uitspraak Rechtbank Oost-Brabant, 18 mei 2026, ECLI:NL:RBOBR:2026:3295.

Uitbreiding agrarisch bouwvlak, spuitzone nodig?

Het woord ‘spuitzone‘ wordt helaas vaak ten onrechte gebruikt bij zienswijzen of in beroepszaken. Zowel door agrariërs als door omwonenden van agrarische teelten. Het is een buzzwoord geworden. Het is echt niet zo in de praktijk dat op alle gronden die een agrarische bestemming hebben gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt. Het is goed dat er nu uitspraken zijn van de Afdeling die grenzen stellen en meer bij de feitelijke werkelijkheid aansluiten. De juridische werkelijkheid zoals de maximaal planologische mogelijkheden van een agrarische bestemming gaat in mijn ogen veel te ver.

In deze uitspraak van de Afdeling van 15 juli 2026 (no. 202306123/1/R2) gaat het om een vastgesteld bestemmingsplan dat de uitbreiding van een agrarisch bouwvlak mogelijk maakt voor een veeteeltbedrijf en een leliekwekerij. Het bouwvlak is grotendeels bebouwd. Uit de ruimtelijke onderbouwing volgt dat de extra ruimte voor een loods nodig is voor onder meer de opslag van kisten en voor de spoelmachines die gebruikt gaan worden voor het wassen van bloembollen.

Een nuance hier is dat in de bestaande planologische situatie het ook mogelijk was om bloembollen te verbouwen. Volgens de Afdeling is het bestemmingsplan vastgesteld om de bouwmogelijkheden te vergroten. Hierdoor is de kans dat op deze gronden bloembollen geteeld gaan worden met het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen niet groter geworden.

Gezondheidsrisico’s vanwege spoeling bloembollen?

Volgens de appellanten zullen er op het perceel ook bloembollen worden opgeslagen en gespoeld. Dit kan volgens hen gezondheidsrisico’s voor de omgeving met zich brengen. Deze activiteiten zullen inpandig plaatsvinden. Het water uit de waterbassins is nodig voor het spoelen en wordt gecirculeerd en opnieuw gebruikt als spoelwater. De achtergebleven bezonken grond wordt aan het eind van het seizoen verwijderd en volgens de toepasselijke regelgeving teruggebracht naar het perceel van herkomst. Het is volgens deze uitspraak niet aannemelijk dat dit zodanige effecten heeft voor de omgeving dat er geen aanvaardbaar woon- en leefklimaat kan worden gegarandeerd ter plaatse van de woningen.

Nieuw! Per september 2026 verkrijgbaar: FyLo spuitzonering

• berekent afstanden voor spuitzones
• snel in beeld of een plan door kan gaan
• jurisprudentiebank
• maak zelf een locatie-specifiek onderzoek met 9-stappenplan
• gebaseerd op meer dan 20 jaar kennis en praktijkervaring met spuitzones

Meer lezen

In een eerder blog gaf ik al aan hoe het woord spuitzones is verworden tot een nieuw buzzwoord. Zowel agrariërs als bewoners maken er gebruik van. Spuitzones zijn met andere woorden ‘hot’. Er wordt ook veel misbruik gemaakt van dit woord. Te pas en te onpas wordt het geroepen in zienswijzen of in bezwaar en beroep. Vervolgens schieten gemeenten in de stress en liggen nieuwe projecten onnodig stil.

Even een disclaimer. Ik ben erg voor afstand tussen percelen met hoge bomenteelt of fruitteelt en tuinen van woningen. Toch vind ik de aandacht van nu erg overdreven, ronduit hysterisch. Er wordt in de media veel onzin verteld. Vanwege gezondheidsredenen is het echter goed om afstand te houden, maar ook omdat wonen en de agrarische way of life niet zo goed samengaan. Het ziet er romantisch uit, zo wonen tussen de bloesem. De realiteit is vaak anders. Veel voormalige agrarische locaties worden omgetoverd naar prachtige woonlocaties. Het spat van de makelaarsfolder af. Een tractor met daarachter een spuitmachine past daar niet binnen. Vaak een bron voor ruzie tussen teler en de nieuwe bewoners.

Wat de makelaar vaak niet vertelt is dat er sprake is van een naastgelegen productieboomgaard. Dat wil zeggen dat er appels of peren worden geteeld en er ook gespoten wordt. Hoewel het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen veel minder is geworden, is het vrijwel onmogelijk een productieboomgaard te exploiteren zonder het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen. Dat is geen kwestie van onwil bij de telers. Sterker nog: gewasbeschermingsmiddelen zijn duur, hij wil ze liever niet gebruiken. Maar de natuur en het klimaat zijn weerbarstig: schimmels en insecten welen tierig en veranderen ook telkens. Onkruid wordt vaak bestreden met schoffelen of andere mechanische methode.

Hoewel ik de aandacht voor spuitzones bij de ontwikkeling van woonlocaties toejuich, is het ook goed om eens een grens te trekken. Je hoeft als gemeente niet met iedereen rekening te houden. Check bijvoorbeeld eens de uitspraak van 3 april van de Afdeling, ABRS 3 april 2026, 202600522/3/R1, in r.o. 5.3 e.v.

Meer weten? Wil je meer weten over spuitzones en het belanghebbende begrip? Of hoe je een locatie-specifiek onderzoek opzet of beoordeelt?

Doe dan mee met de cursus Spuitzones in de gemeentelijke praktijk. Meer lezen over deze cursus.

Weiland naast woning, spuitzone nodig?

In de rechtspraak geldt als uitgangspunt dat er in beginsel een minimale afstand van 50 meter nodig is tussen de grens van een gevoelige functie, zoals een tuin, en de grens van een agrarisch perceel (lees: agrarisch functievlak). Deze richtafstand is in de praktijk verworden tot bijna wetgeving. Het wordt op dit moment heel rigide toegepast door veel gemeenten, terwijl je onderbouwd mag afwijken.

Het is vooral een juridische afstand geworden, want het wordt toegepast op vrijwel alle open teelten, of het nu grasland is of een perenboomgaard, het maakt niet uit. 50 meter is 50 meter. Hoewel ik zelf ook jurist ben en heus de achtergrond wel begrijp, vind ik dat de juridische kijk op zaken vaak heel beperkt is. Het leidt vrijwel nooit tot een oplossing. Het is als kijken naar de werkelijkheid door een rietje. Je doet alsof de ‘echte wereld’ niet bestaat, zoals de nieuwste ontwikkelingen in de land- en tuinbouw qua driftreductie of teeltmethoden. Of een perceel dat weliswaar een agrarische bestemming heeft, maar waar geen teelten aanwezig zijn. Gelukkig zijn er rechters die de in beroep aangevoerde bestaande situatie van een perceel wel degelijk mee laten wegen in uitspraken over spuitzones, zoals in Rechtbank Oost-Brabant, 18 mei 2026, SHE 25/2951.

De ETFAL-afweging – het evenwichtig toedelen van functies aan locaties – is een belangenafweging en een evenwicht vinden tussen de verschillende functies, het bestaande gebruik van locaties en de omgeving. Wat voorrang heeft en wat de risico’s zijn verschillen per locatie. Ik zeg niet dat deze afweging eenvoudig is, maar het te simpel om telkens heel rigide vast te houden aan de 50 meter afstand.

Een weiland wordt hooguit 2x per jaar bespoten tegen onkruid (neerwaarts) en laag. Dat is niet te vergelijken met een productie-perenboomgaard die zeer frequent en op- en zijwaarts wordt bespoten. Tegen onkruiden, maar ook tegen schimmels en insecten. Ook de middelen die gebruikt worden zijn om die reden verschillend. Scheer dus niet alles over één kam qua risico op drift of verdamping richting woningen.

Wil je meer weten over spuitzones? Leer hoe je een locatie-specifieke onderbouwing opstelt of betrekt in de ETFAL-afweging.
Doe mee met de praktische cursus Spuitzones in de gemeentelijke praktijk op 24 juni 2026 in Houten.
Lees meer over deze cursus.