Blog

Locatie-specifiek onderzoek spuitzone, een verplichting?

In de bollenteeltgebieden zijn veel voormalige agrarische locaties gewijzigd naar woonlocaties. De voormalige bedrijfswoning werd meestal planologisch omgezet naar een burgerwoning en in ruil voor sloop van bedrijfsgebouwen en kassen mocht een extra woning worden neergezet. Dit zijn de zogeheten GOM-woningen.

Veel van deze locaties liggen dichtbij of grenzen aan gronden met bollenteelt. Op dit moment is dit gebied een groot kleurenpallet, het ziet er prachtig uit. De andere kant is de weerbarstige praktijk. Uit ervaring weet ik dat de initiatiefnemers nog steeds graag woningen willen bouwen of voormalige bollenschuren willen transformeren naar woningen. Dit wordt wel steeds lastiger. Het nieuwe Programma Landelijk gebied & Duurzame Greenport Duin- en Bollenstreek geeft aan hoe complex het is om echte keuzes te maken. Het is lastig balanceren op het koord van het wankele evenwicht tussen landschap, wonen, bodem, bollenteelt, innovatie en klimaatverandering.

Direct weigeren of toch nog locatie-specifiek onderzoek spuitzone? In een uitspraak van 1 april 2026 (ABRS 1 april 2026, no. 202402910/1/R3) overweegt de Raad van State dat de gemeente de initiatiefnemer in de gelegenheid had moeten stellen een locatie-specifiek onderzoek aan te leveren. De raad had het bestemmingsplan in kwestie niet vastgesteld met als argument dat er een locatie-specifiek onderzoek ontbrak. De beoogde woonbestemming ligt op een afstand van slechts 5 meter van een agrarisch perceel met bollenteelt. Volgens de raad is onvoldoende aangetoond dat die afstand aanvaardbaar is. Die gedachte van de gemeente kan ik volgen en de weigering tot vaststelling ook. 5 meter is immers een erg korte afstand tot de tuin van een woning. Een afstand die je feitelijk ook niet kunt wijzigen. Een meer praktisch argument kan zijn: ga je de initiatiefnemer nog op extra kosten jagen voor een dergelijk onderzoek bij zo’n kleine afstand?

Als we kijken naar het uitgangspunt van de Raad van State is deze uitspraak echter niet zo vreemd. De Afdeling geeft immers aan dat over het algemeen een afstand van 50 meter tussen gevoelige functies en agrarische bedrijvigheid niet onredelijk wordt geacht, maar dat het wel mogelijk is deze afstand te verkleinen. Daaraan moet een deugdelijke motivering ten grondslag liggen. Dat is ook logisch, want de verschillen tussen het gebruik en de frequentie van gebruik van gewasbeschermingsmiddelen verschillen nogal per teelt en per locatie. Het zorgvuldigheidsbeginsel speelt bij besluitvorming dus een grote rol. De gemeente moet de nodige informatie voor besluitvorming vergaren, waaronder locatie-specifiek onderzoek spuitzone.

Nieuw! Cursus spuitzones in de gemeentelijke praktijk

Bij veel gemeenten liggen aanvragen voor woningen onnodig stil vanwege spuitzones. Dat kan gaan om nieuwe woningen, maar ook om omzetting van voormalige agrarische locaties. Inzicht in spuitzonering helpt om weer beweging in aanvragen te krijgen. Of om beter beleid over spuitzones te maken. Lees meer over deze cursus.

Doelgroep: RO-medewerkers, zoals juristen, planologen en beleidsmedewerkers werkzaam bij gemeenten, adviesbureaus en omgevingsdiensten. Je hebt een minimale werkervaring in RO van 3 jaar.

Gemeentelijk beleid spuitzones: Ja, mits of Nee, tenzij?

Er zijn inmiddels best veel gemeenten die beleid over spuitzones hebben vastgesteld. Op zich prima, want de druk op het buitengebied neemt steeds meer toe. Er komen steeds meer burgerwoningen bij agrarische open teelten. De houding van gemeenten ten aanzien van het onderwerp spuitzones is echter heel wisselend. ‘Ja, mits’ of ‘Nee, tenzij‘.

Dus ja, afwijken van 50 meter kan onder omstandigheden, mits met locatie-specifiek onderzoek wordt aangetoond dat deze afstand kan worden verkleind. Of het algemene uitgangspunt van de gemeente is: Nee, tenzij met locatie-specifiek onderzoek wordt aangetoond dat de afstand kan worden verkleind. Misschien denk je nu ‘wat een geneuzel of flauw woordspelletje, wat maakt dat nou uit?’. Nou voor de initiatiefnemer heel veel! Woorden doen er toe. Van de woorden ‘Nee, tenzij’ krijg je geen energie, het geeft geen vertrouwen.

Stel je bent eigenaar van een voormalige agrarische locatie. Je wilt deze locatie graag verfraaien naar een mooie woonlocatie. Je ziet het al helemaal voor je. Voor het slagen ervan moet je door heel wat hoepels springen! En diepe zakken zijn ook nodig. Tel de twijfels maar eens op:

• wil de gemeente hieraan meewerken?
• wat zijn de sloopkosten van de stallen met asbest?
• wat moet ik allemaal doen?
• wat kosten al die onderzoeken?
• hoe financier ik dit? Kan ik dit financieel allemaal wel bolwerken?
• ga ik zelf ontwikkelen of verkoop ik het aan een ontwikkelaar?

Het zijn allemaal vragen die door het hoofd flitsen van een initiatiefnemer. Het is, ook met adviseur, een zenuwslopend traject dat een lange adem vergt. Mijn advies: zeg nee, als direct blijkt dat het onmogelijk is om mee te werken. Nee, is namelijk ook een antwoord. Maar als er wel mogelijkheden zijn voor de woonlocatie, geef dan in de brief aan: ‘Ja, mits‘. Na de mits volgen dan de onderzoeken die nog gedaan moeten worden. Een positieve grondhouding van de gemeente helpt enorm. Wat gaat een bank doen bij een brief van de gemeente met nee, tenzij? Het is kansloos voor financiering.

Wat ik vooral geleerd heb in de adviespraktijk voor initiatiefnemers en projectontwikkelaars? Een project heeft naast geld en geduld, ook zuurstof en energie nodig. Dat laatste is ongrijpbaar, maar ozo belangrijk om het vol te houden!

Nieuw! Cursus Spuitzones in de gemeentelijke praktijk

Je herkent het vast wel als RO-er bij een gemeente. Je hebt een plan in behandeling van een transformatie van een voormalig agrarisch bedrijf naar een woonlocatie (burgerwoning). Het lijkt een goed plan. De stallen worden gesloopt, de planologische situatie wordt gewijzigd en er mag een extra woning worden gebouwd. Alle seinen op groen zou je zeggen.

Op dit moment zijn spuitzones een grote spelbreker voor nieuwe woonlocaties in het buitengebied voor gemeenten. Om de meeste voormalige agrarische locaties liggen immers agrarische percelen met maïsteelt, aardappelteelt of bomenteelt binnen 50 meter. Grasland kan ook. Als RO-er ben je gewend om er vooral juridisch naar te kijken. We moeten immers uitgaan van de jurisprudentie van de Raad van State. Toch is het zo dat de Afdeling nog steeds aangeeft dat afwijken van de 50-meter afstand kan, mits onderbouwd. Dat is ook logisch want de verschillen in het gebruik en de frequentie van gewasbeschermingsmiddelen verschillen nogal per teelt en per locatie. Je moet het alleen wel onderbouwen en juridisch regelen in het omgevingsplan. En ja, dat is lastig. Het belangrijkste is inzicht en dat is te leren. Lees meer.

Feitelijke situatie op agrarisch perceel telt ook mee. Naast het juridische, is het ook belangrijk dat we naar buiten gaan, de echte wereld in. Daar bedoel ik mee: hoe ziet de omgeving eruit en wat wordt er de laatste jaren feitelijk geteeld. Dat telt wel degelijk mee. Het geeft ook een andere kijk op de zaak. Je blik wordt er door verruimd. Ik maak zelf regelmatig mee dat bezwaarmakers of buren die een zienswijze hebben ingediend zo maar roepen: spuitzones! Zonder dat ze enig belang hebben bij de toekomstige woonlocatie en ook geen agrariër zijn. Bijvoorbeeld omdat hun schapenweide in de buurt van de nieuwe woning met tuin ligt. De volgende jurisprudentie kan dan bruikbaar zijn.

Handige jurisprudentie

• perceel met agrarische bestemming te klein voor machinale bewerking van gewassen (ABRS 11 maart 2026, no. 202403494/1/R3, r.o. 6.2)
• relativiteitsvereiste bij spuitzones (ABRS 13 december 2023, no. 202207355/1/R1, r.o. 8)

Begin februari 2026 was ik op een congres in Florence. Het ging over de nieuwste ontwikkelingen in modellen die gebruikt worden voor gewassen in de landbouw, zoals bij het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen of de effecten van klimaatverandering op teelten. De hoogte van gewassen en dichtheid ervan maken veel verschil bij de wijze van bespuiten.

One size fits all, zoals de 50 meter praktijknorm die de Afdeling hanteert bij planvorming, slaat nergens op. Deze praktijknorm is al bijna 25 jaar oud en houdt geen enkele rekening met de nieuwste ontwikkelingen in de landbouw, zoals driftreducerende spuitmethoden of precisielandbouw. Spuitmethoden zoals neerwaarts of op- en zijwaarts en driftreducerende spuitdoppen maken nogal veel uit of er drift vrijkomt. Ook de frequentie van bespuitingen maakt verschil. In een kersenboomgaard wordt bijvoorbeeld maar 1x per teeltseizoen tegen onkruid gespoten (neerwaarts). Op de bomen zelf 2x en dan met DRT99 spuitdoppen. Ook zijn er overkapte kersenboomgaarden waar het weer anders is.

Wat je hiermee moet als RO-er? Het laat zien dat er grote verschillen bestaan tussen de teelten en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Scheer het dus niet over één kam. Angstig vasthouden aan de 50 meter spuitzone bij elke teelt slaat nergens op. Onder de Omgevingswet is het per planlocatie of gebied ook heel goed mogelijk om bepaalde teelten in planregels uit te sluiten. Of bepaalde gewasbeschermingsmiddelen op een naastgelegen agrarisch perceel. Aan de andere kant is het ook belangrijk om de agrarische sector wat ruimte te geven en niet zo maar woningen mogelijk te maken in de buurt van agrarische teelten.

Voorkom hap-snap-planologie In de Omgevingsvisie is het heel goed mogelijk om bepaalde gebieden in het buitengebied, zoals boomteeltgebieden, te reserveren voor agrarisch gebruik en hier geen nieuwe woningen toe te staan. Zo kan de gemeente op macroniveau bepaalde gebieden in het buitengebied reserveren voor bepaald agrarisch gebruik en andere gebieden weer niet. In de huidige tijd van krapte op de woningmarkt is dat geen overbodige luxe. Het geeft bovendien duidelijkheid aan initiatiefnemers die overal woningen van willen maken, zoals van een voormalige bollenschuur naast een bollenveld. In de praktijk maak ik vaak mee hoe groot de druk wordt opgevoerd op de gemeente om maar mee te werken.