relativiteitsbeginsel

Je herkent het vast wel als RO-er bij een gemeente. Je hebt een plan in behandeling van een transformatie van een voormalig agrarisch bedrijf naar een woonlocatie (burgerwoning). Het lijkt een goed plan. De stallen worden gesloopt, de planologische situatie wordt gewijzigd en er mag een extra woning worden gebouwd. Alle seinen op groen zou je zeggen.

Op dit moment zijn spuitzones een grote spelbreker voor nieuwe woonlocaties in het buitengebied voor gemeenten. Om de meeste voormalige agrarische locaties liggen immers agrarische percelen met maïsteelt, aardappelteelt of bomenteelt binnen 50 meter. Grasland kan ook. Als RO-er ben je gewend om er vooral juridisch naar te kijken. We moeten immers uitgaan van de jurisprudentie van de Raad van State. Toch is het zo dat de Afdeling nog steeds aangeeft dat afwijken van de 50-meter afstand kan, mits onderbouwd. Dat is ook logisch want de verschillen in het gebruik en de frequentie van gewasbeschermingsmiddelen verschillen nogal per teelt en per locatie. Je moet het alleen wel onderbouwen en juridisch regelen in het omgevingsplan. En ja, dat is lastig. Het belangrijkste is inzicht en dat is te leren. Lees meer.

Feitelijke situatie op agrarisch perceel telt ook mee. Naast het juridische, is het ook belangrijk dat we naar buiten gaan, de echte wereld in. Daar bedoel ik mee: hoe ziet de omgeving eruit en wat wordt er de laatste jaren feitelijk geteeld. Dat telt wel degelijk mee. Het geeft ook een andere kijk op de zaak. Je blik wordt er door verruimd. Ik maak zelf regelmatig mee dat bezwaarmakers of buren die een zienswijze hebben ingediend zo maar roepen: spuitzones! Zonder dat ze enig belang hebben bij de toekomstige woonlocatie en ook geen agrariër zijn. Bijvoorbeeld omdat hun schapenweide in de buurt van de nieuwe woning met tuin ligt. De volgende jurisprudentie kan dan bruikbaar zijn.

Handige jurisprudentie

• perceel met agrarische bestemming te klein voor machinale bewerking van gewassen (ABRS 11 maart 2026, no. 202403494/1/R3, r.o. 6.2)
• relativiteitsvereiste bij spuitzones (ABRS 13 december 2023, no. 202207355/1/R1, r.o. 8)

Spuitzone en relativiteitsbeginsel – Het relativiteitsbeginsel uit de Algemene wet bestuursrecht, artikel 8:69a, is een belangrijke drempel tegen eindeloos plannen dwarsbomen. Dat is in de praktijk hard nodig omdat er ook vaak misbruik wordt gemaakt door appellanten en ze alles aangrijpen om plannen tegen te houden. Het instellen van beroep is een belangrijk recht maar is niet bedoeld voor misbruik. Het relativiteitsbeginsel houdt kortweg in dat je alleen beroep kan instellen omwille van eigen belangen.

In een uitspraak van de Raad van State van 26 maart 2025, no. 202305496/1/R1 komt het beginsel aan de orde in combinatie met spuitzones. In een bestemmingsplan wordt een bedrijfsgebouw mogelijk gemaakt voor de verkoop van fruit en andere agrarische producten. Volgens appellant ligt het bedrijfsgebouw met de parkeerplaatsen te dicht bij een bestaande spuitzone. Toekomstige bewoners zullen volgens appellant worden blootgesteld aan drift van gewasbeschermingsmiddelen.

De Raad van State maakt korte metten met dit deel van het beroep van appellant. In r.o. 10.1 overweegt de Afdeling: “Appellant beroept zich met zijn betoog op normen die strekken tot bescherming van de belangen van de bezoekers van de fruitwinkel. Deze normen strekken kennelijk niet tot bescherming van zijn eigen belangen, maar de belangen van anderen. Gelet hierop is de Afdeling van oordeel dat het in artikel 8:69a van de Awb opgenomen relativiteitsbeginsel in de weg staat aan vernietiging van het besluit tot vaststelling van het plan naar aanleiding van de hiervoor genoemde beroepsgrond. De Afdeling ziet daarom af van een inhoudelijke bespreking van die beroepsgrond.”