De spuitzone die in de praktijk wordt gehanteerd in de ruimtelijke ordening is een richtafstand. Helaas wordt die nogal rigide uitgelegd alsof het wetgeving is. Vanwege mogelijke drift bij het bespuiten van appel- en perenbomen in een boomgaard is het verstandig voldoende afstand te houden tussen een boomgaard en gevoelige functies, zoals woningen met tuinen. Dit geldt vooral bij gewassen waar op- en zijwaarts wordt gespoten met chemische gewasbeschermingsmiddelen met een hoge spuitfrequentie.
De 50 meter spuitzone is een in de praktijk gegroeide vuistregel en geen wetgeving of harde wetenschap. Nog steeds wordt er in de rechtspraak krampachtig aan vastgehouden. Wat voldoende afstand is hangt af van veel factoren en van de omstandigheden, en die zijn niet zwartwit. Op dit moment is Nederland op slot gezet door rigide toepassing van de 50 meter zone, en wordt thans toegepast door veel gemeenten bij zowel weilanden als bij boomgaarden. Zwartwit, zonder enige nuance en oog voor feitelijke teelten en manier van bespuiten. Het slaat nergens op.
Het is vooral een juridische afstand geworden, want het omgevingsplan in kwestie laat immers alle teelten toe, en dus fruitteelt, en dus…. inmiddels door AI in te vullen vast riedeltje in elke uitspraak. Het is een vicieuze cirkel, waar we niet lijken uit te komen. Vooral de angst om fouten te maken bij de meeste gemeenten is heel groot.
De richtafstand kent zijn oorsprong uit het Streekplan 1996 van de provincie Gelderland en is inmiddels al 30 jaar oud. Deze was bedoeld voor de toepassing in gebieden met appel- en perenboomgaarden, zoals de Betuwe. Relevant is te vermelden dat in die tijd de regelgeving met betrekking tot het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen beperkt was en er nauwelijks rekening werd gehouden met de toepassing van bijvoorbeeld driftreducerende spuitmethoden, zoals driftreducerende spuitdoppen. Sterker nog, loonwerkers of telers zaten vaak onbeschermd op de tractor tijdens de bespuitingen. Zeer ongezond. Ook de toelatingsprocedure van gewasbeschermingsmiddelen was in die tijd door minder regels en vereisten omgeven dan nu het geval is. Verder was er in die tijd amper sprake van geïntegreerde gewasbescherming of het streven naar duurzaam gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Kortom, een totaal andere situatie dan nu het geval is.
Belangen en risico’s afwegen bij besluitvorming – Volgens mij moet elke gemeente bij besluiten, zoals bij een BOPA of wijziging omgevingsplan, belangen afwegen en risico’s beoordelen. En ja, dat is niet eenvoudig. Een verantwoorde afstand tussen gevoelige functies en agrarische percelen met open teelten hangt onder meer af van het soort teelt ter plaatse, toxiciteit van de gebruikte middelen, rijsnelheid van de spuitmachine, gebruikte spuitmethode, windsnelheid- en overheersende windrichting en andere plaatselijke omstandigheden. Drift uit bijvoorbeeld een appel- of perenboomgaard is door de aard van de bespuitingen, met name op- en zijwaarts gericht spuiten en hoge spuitfrequentie, intensiever dan bijvoorbeeld bij bespuitingen in de lage bomenteelt waar neerwaarts wordt gespoten. Of in een weiland waar hooguit 1x per jaar tegen onkruid wordt gespoten (neerwaarts).
Helaas worden we in Nederland in de ruimtelijke ordening gegijzeld door de juridische werkelijkheid, ambtelijke checklists, emotie en door modellen, nauwelijks door feiten of nieuwe ontwikkelingen. Dat is bijzonder jammer, want de juridische werkelijkheid bestaat naast de feitelijke realiteit en wetenschap. Modellen zijn belangrijke hulpmiddelen, maar geen zwartwit waarheid. De realiteit is complex, weerbarstig en zit vol nuance. Het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen is bovendien volop in beweging en de agrarische sector ook, jammer dat er zo eenzijdig naar gekeken wordt. Het is tijd om de oogkleppen eens af te doen.
Nieuw! Cursus Spuitzones in de gemeentelijke praktijk
In deze 1-daagse cursus krijg je inzicht in:
- hoe je een locatie-specifiek onderzoek opzet
- wanneer een 50 meter spuitzone nodig is en wanneer niet
- de verschillende teelten, spuitmethodes en afstanden tot gevoelige functies
- de praktische toepassing van spuitzones in besluitvorming ETFAL
- juridische borging in omgevingsplan en BOPA
- jurisprudentie en de laatste stand van zaken in wetenschappelijke modellen
Doelgroep: RO-medewerkers, zoals juristen, planologen en beleidsmedewerkers bij gemeenten, omgevingsdiensten en adviesbureaus. Je hebt een minimale werkervaring van 3 jaar in het RO-werkveld
